*ద్వాపరయుగం*
*భూమిపై అధర్మం పెరిగిపోయింది. రాజులు రాక్షసులు, దుర్మార్గులు ప్రజలను బాధిస్తున్నారు. భూమాత దేవతలతో కలిసి పరమాత్మను ప్రార్థించింది. అప్పుడు ఒక మహత్తర నిర్ణయం జరిగింది. భగవంతుడు శ్రీకృష్ణుడిగా భూమిపై అవతరించాలి. కానీ కృష్ణుడి అవతారం కేవలం ఒక రాక్షసుడిని చంపడానికి మాత్రమే కాదు. భూమిపై ధర్మాన్ని స్థాపించడం, భక్తులకు అనుగ్రహం చేయడం, యాదవ వంశాన్ని రక్షించడం, మహాభారత యుద్ధానికి దారి తీసే ధర్మసంస్థాపన చేయడం, చివరకు భూమిపై తన లీలను ముగించడం — ఇవన్నీ ఆ అవతారంలోని భాగాలుగా సంప్రదాయాలు వివరిస్తాయి. అదే సమయంలో వ్రజంలో మరో దివ్యశక్తి అవతరించాల్సి ఉంది. ఆమె శ్రీరాధ.*
*రాధ పూర్వజన్మం*
*రాధాదేవి పూర్వజన్మ గురించి అన్ని గ్రంథాల్లో ఒకే కథ లేదు. బ్రహ్మవైవర్త పురాణం సంప్రదాయంలో, గోలోకంలో రాధా–కృష్ణుల దివ్యలీలకు సంబంధించిన ఒక సంఘటనలో శ్రీదాముడు మరియు రాధ మధ్య వివాదం ఏర్పడుతుంది. ఆ సందర్భంలో శ్రీదాముడు రాధను భూమిపై జన్మించి కృష్ణుని నుంచి వియోగాన్ని అనుభవించమని శపిస్తాడు. అదే సంప్రదాయం ప్రకారం కృష్ణుడు కూడా భూమిపై అవతరించబోతున్నందున, ఆ శాపం భౌమలీలకు ఒక కారణంగా మారుతుంది. ఆ కథలో కృష్ణుడే రాధకు చెబుతాడని వర్ణించబడింది "మనిద్దరం కొంతకాలం వియోగాన్ని అనుభవించాలి; కానీ ఆ వియోగం కూడా మన భౌమలీలలో భాగమే." ఇది ముఖ్యంగా బ్రహ్మవైవర్త పురాణ సంప్రదాయం. దీనిని శ్రీమద్భాగవతం ప్రత్యక్షంగా చెప్పిందని మాత్రం అనకూడదు.*
*వృషభానుడు – కళావతి పూర్వజన్మం*
*ఇంకొక పూర్వజన్మ కథలో వృషభానుడు గతజన్మలో సుచంద్రుడు, ఆయన భార్య కళావతిగా చెప్పబడతారు. ఇద్దరూ తీవ్రమైన తపస్సు చేసి దైవానుగ్రహం కోరారు. వారికి భవిష్యత్తులో దివ్యమైన కుమార్తె లభిస్తుందని వరం లభించిందని గర్గసంహిత సంప్రదాయం చెబుతుంది. అదే వరప్రభావంతో ద్వాపరయుగంలో సుచంద్రుడు వృషభానుడిగా, కళావతి కీర్తి - కళావతి సంప్రదాయాల్లో పేర్కొనబడే తల్లిగా అవతరించారు. గర్గసంహితలో వృషభానుని భార్య గర్భంలో రాధ అవతరించినట్లు స్పష్టంగా ఉంది. అలా భూమిపై రాధ అవతారానికి రంగం సిద్ధమైంది.*
*శ్రీ రాధ అవతారం*
*యమునా తీరంలోని వ్రజభూమి. వృషభానుని ఇంట దివ్యమైన శిశువు జన్మించింది. ఆమె సాధారణ బాలిక కాదు. ఆమెనే శ్రీరాధ. గర్గసంహితలో రాధ వృషభానుని భార్య గర్భంలో అవతరించి, యమునా తీరంలోని దివ్యమైన మందిరంలో ప్రత్యక్షమైనట్లు చెప్పబడుతుంది. వృషభానుడు, కీర్తిదేవి ఆనందంతో ఆ బాలికను పెంచారు. రాధ పెరుగుతున్న కొద్దీ ఆమె అందం, ప్రశాంతత, దివ్యత్వం వ్రజమంతా వ్యాపించాయి.*
*అదేసమయంలో మథురలో కృష్ణ జననం*
*మథురను యాదవ వంశానికి చెందిన ఉగ్రసేనుడు పాలిస్తున్నాడు. ఆయన కుమారుడు కంసుడు అధికారాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. ఉగ్రసేనుని కుమార్తె దేవకిని వసుదేవుడు వివాహం చేసుకున్నాడు. వివాహం తరువాత కంసుడే రథసారథిగా దేవకీ – వసుదేవులను తీసుకెళ్తుండగా ఆకాశవాణి వినిపించింది: "దేవకీకి పుట్టే ఎనిమిదవ సంతానం కంసుని సంహరిస్తాడు." అంతే. కంసుడి భయం మొదలైంది. దేవకీ – వసుదేవులను కారాగారంలో బంధించాడు. పుట్టిన పిల్లలను ఒక్కొక్కరినీ చంపసాగాడు. భాగవతంలోని కృష్ణజన్మ కథలో ఈ నేపథ్యం విస్తృతంగా వస్తుంది. చివరికి ఆ ఎనిమిదవ సంతానం జన్మించే రాత్రి వచ్చింది. అర్ధరాత్రి. కారాగారంలో దేవకీ గర్భం నుంచి శ్రీకృష్ణుడు అవతరించాడు. ఆయన సాధారణ శిశువుగా మాత్రమే కాకుండా, దివ్యరూపంలో ప్రత్యక్షమై, తన అవతార రహస్యాన్ని తల్లిదండ్రులకు తెలియజేశాడని భాగవతం వివరిస్తుంది. వసుదేవుడు ఆ శిశువును తీసుకుని యమునా దాటి గోకులంలోని నంద – యశోదల ఇంటికి తీసుకెళ్లాడు. అక్కడ యశోదకు పుట్టిన ఆడశిశువును తీసుకుని తిరిగి మథురకు వచ్చాడు. కంసుడు ఆ శిశువును చంపడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు ఆమె దివ్యరూపంలో ప్రత్యక్షమై "నిన్ను సంహరించేవాడు ఇప్పటికే జన్మించాడు. " అని చెప్పి అదృశ్యమైంది. కృష్ణుడు గోకులంలో పెరగడం ప్రారంభించాడు.*
*నందుడి ఇంట కృష్ణ బాల్యం*
*నందుడు, యశోదకు కృష్ణుడు ప్రాణం. బాలకృష్ణుడు వెన్న దొంగిలించేవాడు. గోపికల ఇళ్లలోకి వెళ్లేవాడు. అల్లరి చేసేవాడు. కానీ అదే చిన్న బాలుడు పూతనను సంహరించాడు. శకటాసురుడిని జయించాడు. తృణావర్తుడిని సంహరించాడు. యశోద తల్లి ఒకరోజు అతని నోటిలో మట్టి ఉందని అనుకుని నోరు తెరిపించగా, అందులో సర్వలోకాలనూ చూసినట్లు వ్రజకథలు చెబుతాయి. బాలుడిలా కనిపించినా ఆయన సాధారణ బాలుడు కాదని వ్రజవాసులకు ఒక్కో సంఘటనతో అర్థమవుతూనే ఉంది.*
*రాధా – కృష్ణుల కలయిక*
*ఇదే సమయంలో రాధ కూడా వ్రజంలో పెరుగుతోంది. కృష్ణుడు నందుడి ఇంట. రాధ వృషభానుని ఇంట. ఒకరు యశోదానందనుడు. మరొకరు వృషభానుని కుమార్తె. కానీ వారి మధ్య ఉన్న అనుబంధం సాధారణ స్నేహం కాదని వైష్ణవ సంప్రదాయం చెబుతుంది. రాధా – కృష్ణుల మొదటి దర్శనం, రాధ కృష్ణుడిని చూసే వరకు కళ్లను తెరవలేదనే ప్రసిద్ధ కథలు తరువాతి భక్తి సంప్రదాయాల్లో ప్రసిద్ధి చెందాయి. వాటిని భాగవతంలోని ప్రత్యక్ష వచనాలుగా చెప్పడం మాత్రం సరైంది కాదు. కృష్ణుడు గోపబాలులతో గోవులను మేపుతుంటే రాధ తన సఖులతో కలిసి వ్రజంలో సంచరించేది. యమునా తీరం, కదంబవృక్షాలు, వృందావనం ఇవన్నీ వారి లీలలకు సాక్షులయ్యాయి.*
*రాధా – కృష్ణుల దివ్య అనుబంధం:*
*కాలం గడిచింది. కృష్ణుని వేణువు వ్రజంలో మార్మోగింది. ఆ వేణునాదం రాధను, గోపికలను ఆకర్షించింది. వైష్ణవ సంప్రదాయంలో రాధను కృష్ణుని హ్లాదినీ శక్తి, అంటే దైవిక ఆనందశక్తిగా భావిస్తారు. అందుకే రాధా – కృష్ణుల సంబంధాన్ని సాధారణ మానవ ప్రేమగా కాకుండా జీవాత్మ – పరమాత్మ ప్రేమకు ప్రతీకగా కూడా భక్తి సంప్రదాయం చూస్తుంది.*
*రాసలీల*
*ఒక శరదృతు రాత్రి. కృష్ణుని వేణువు మోగింది. వ్రజంలోని గోపికలు ఆ వేణునాదాన్ని విని కృష్ణుని వద్దకు చేరుకున్నారు. కృష్ణుడు వారిని పరీక్షించాడు. "మీరు ఇళ్లకు తిరిగి వెళ్లండి" అన్నాడు. కానీ గోపికలు "మా మనస్సు ఇక నీ దగ్గరే ఉంది. తిరిగి ఎలా వెళ్లగలం?" అనే భావంతో కృష్ణుని వద్దే నిలిచారు. ఆ తరువాత రాసలీల ప్రారంభమైంది. శ్రీమద్భాగవతంలోని దశమ స్కంధం 29–33 అధ్యాయాల్లో ఈ రాసలీల విస్తృతంగా వస్తుంది. కానీ ఇక్కడ ఒక చారిత్రక గ్రంథపరమైన జాగ్రత్త భాగవతంలో " రాధ " అనే పేరు ప్రత్యక్షంగా లేదు. ఒక ప్రత్యేక గోపిక గురించి చెప్పబడుతుంది. తరువాతి వైష్ణవ ఆచార్య సంప్రదాయం ఆమెనే శ్రీరాధగా గుర్తించింది.*
*రాధా – కృష్ణుల వివాహం*
*ఇప్పుడు చాలా ముఖ్యమైన ఘట్టం. భాగవత పురాణంలో రాధా – కృష్ణుల వివాహం వివరించబడలేదు. కానీ గర్గసంహితలో రాధా – కృష్ణుల వివాహానికి ప్రత్యేక అధ్యాయం ఉంది. భాండీరవనంలో, యమునా తీరంలో, బ్రహ్మదేవుడు రాధా – కృష్ణుల వివాహాన్ని నిర్వహించినట్లు గర్గసంహిత చెబుతుంది. బ్రహ్ముడు అగ్నిని సాక్షిగా చేసుకుని వారితో ప్రదక్షిణ చేయించి, వివాహ మంత్రాలను పఠించినట్లు వర్ణన ఉంది. అందుకే రాధా – కృష్ణుల వివాహాన్ని పూర్తిగా తిరస్కరించడం కూడా సరైనది కాదు. అలాగే " భాగవతంలోనే రాధా వివాహం ఉంది " అని చెప్పడం కూడా సరైంది కాదు. ఇది గర్గసంహిత సంప్రదాయంలోని ముఖ్యమైన ఘట్టం.*
*గోవర్ధనగిరి*
*ఇదే సమయంలో కృష్ణుడి వ్రజలీలలో మరో మహత్తర సంఘటన జరిగింది. ఇంద్రుడికి చేసే పూజను ఆపి గోవర్ధనగిరిని పూజించాలని కృష్ణుడు వ్రజవాసులకు చెప్పాడు. ఇంద్రుడు కోపంతో వర్షాలు కురిపించాడు. అప్పుడు కృష్ణుడు తన చిన్న వేలు మీద గోవర్ధనగిరిని ఎత్తి, వ్రజవాసులందరికీ ఆశ్రయం ఇచ్చాడు. ఏడు రోజులు వ్రజవాసులు ఆ కొండ కింద ఉన్నారు. ఇంద్రుడి గర్వం తొలగిపోయింది. కృష్ణుని మహిమ మరింత స్పష్టమైంది.*
*కృష్ణుడు వ్రజాన్ని విడిచే రోజు*
*కానీ ప్రతి లీలకూ ఒక మలుపు ఉంటుంది. కంసుడు కృష్ణ – బలరాములను మథురకు రప్పించడానికి అక్రూరుడిని పంపించాడు. అక్రూరుడు వ్రజానికి వచ్చాడు. కృష్ణుడు మథురకు వెళ్లాల్సి వచ్చింది. ఆ రోజు వ్రజం మొత్తం విషాదంలో మునిగిపోయింది. యశోద. నందుడు. గోపబాలురు. గోపికలు. రాధ. అందరికీ ఒకటే బాధ " కృష్ణుడు వెళ్లిపోతున్నాడు." రథం కదిలింది. వ్రజం వెనుకబడింది. కృష్ణుడు మథురకు వెళ్లాడు.*
*కంసుని అంతం*
*మథురలోకి ప్రవేశించిన కృష్ణుడు అనేక సంఘటనల తరువాత కంసుని సభలోకి చేరాడు. కంసుడు తన సైన్యాన్ని, మల్లయోధులను ఎదురుగా నిలబెట్టాడు. కృష్ణుడు, బలరాముడు వారిని జయించారు. చివరకు కృష్ణుడు కంసుని సంహరించాడు. తన తల్లిదండ్రులు దేవకీ – వసుదేవులను కారాగారం నుంచి విముక్తి చేశాడు. ఉగ్రసేనుని తిరిగి సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టాడు.*
*మథుర నుంచి ద్వారకకు*
*కంసుని మరణంతో కృష్ణుడి బాధ్యత ముగియలేదు. జరాసంధుడు పదేపదే మథురపై దాడి చేశాడు. యాదవుల రక్షణ కోసం సముద్రతీరంలో ఒక మహానగరాన్ని నిర్మించాలనే నిర్ణయం వచ్చింది. అదే ద్వారకా. కృష్ణుడు యాదవులతో కలిసి ద్వారకకు వెళ్లాడు. ఇక్కడి నుంచి కృష్ణుడి జీవితం వ్రజంలోని గోపబాలుడి జీవితం నుంచి ద్వారకాధీశుడి జీవితంగా మారింది.*
*రుక్మిణి కృష్ణుణ్ని ఎందుకు వివాహం చేసుకుంది?*
*విదర్భరాజు భీష్మకుని కుమార్తె రుక్మిణి కృష్ణుని గురించి విని ఆయననే తన భర్తగా కోరుకుంది. కానీ ఆమె అన్న రుక్మి ఆమెను శిశుపాలునికి ఇవ్వాలని నిర్ణయించాడు. రుక్మిణి ఒక బ్రాహ్మణుడి ద్వారా కృష్ణునికి సందేశం పంపింది. "నన్ను తీసుకెళ్లి వివాహం చేసుకో." కృష్ణుడు వెళ్లి రుక్మిణిని తీసుకువచ్చాడు. ఆమెతో వివాహం చేసుకున్నాడు. భాగవతం రుక్మిణిని కృష్ణుని ప్రధాన రాణిగా పేర్కొంటుంది.*
*సత్యభామ, జాంబవతి మరియు ఇతర ప్రధాన రాణులు*
*కృష్ణుని ద్వారకా జీవితంలో రుక్మిణితో పాటు సత్యభామ, జాంబవతి, కాలింది , మిత్రవింద, నాగ్నజితి భద్ర, లక్ష్మణ వంటి ప్రధాన రాణులు ఉన్నారు. వీరిలో ప్రతి ఒక్కరి వివాహానికి ప్రత్యేకమైన కథ ఉంది. జాంబవంతునితో జరిగిన శ్యమంతకమణి సంఘటన తరువాత జాంబవతి కృష్ణుని భార్యగా మారింది. సత్యభామ శ్యమంతకమణి కథతో సంబంధం కలిగిన కుటుంబం నుంచి కృష్ణునితో వివాహం చేసుకుంది. ఇలా కృష్ణుని ద్వారకా కుటుంబం విస్తరించింది.*
*16,100 మంది రాజకుమార్తెల కథ*
*ఇది కృష్ణుని భార్యల సంఖ్య గురించి వచ్చే ముఖ్యమైన సంఘటన. నరకాసురుడు అనేక రాజకుమార్తెలను బంధించాడు. భగవంతుడు కృష్ణుడు నరకాసురుని సంహరించి ఆ రాజకుమార్తెలను విముక్తి చేశాడు. వారు తమను సమాజం తిరిగి అంగీకరిస్తుందో లేదో భయపడ్డారు. అందుకే కృష్ణుని శరణు కోరారు. కృష్ణుడు వారిని తిరస్కరించలేదు. వారిని తన భార్యలుగా స్వీకరించాడు. అందువల్ల కృష్ణునికి 8 ప్రధాన రాణులతో పాటు 16,100 మంది విముక్తి పొందిన రాజకుమార్తెలు మొత్తం 16,108 భార్యలు ఉన్నట్లు భాగవతం చెబుతుంది.*
*ద్వారకలో 16,108 గృహాలు*
*ఇక్కడే కృష్ణుని దివ్యత్వం మరొకసారి వ్యక్తమవుతుంది. కృష్ణుడు ప్రతి భార్య కోసం ప్రత్యేకమైన రాజ ప్రాసాదాలు ఏర్పాటు చేశాడు. ప్రతి ఒక్కరితో ఆయన వ్యక్తిగతంగా ఉన్నట్లు ప్రతి భార్య అనుభవించింది. భాగవతం 10.69 లో నారద మహర్షి ద్వారకకు వెళ్లి ఒకే సమయంలో వేర్వేరు గృహాల్లో కృష్ణుడు వేర్వేరు కుటుంబ కార్యాలు నిర్వహిస్తున్నట్లు చూసిన ఘట్టం ఉంది. అందుకే ఈ 16,108 వివాహాలను సాధారణ మానవుడి జీవితంతో పోల్చడం సంప్రదాయ గ్రంథాల ఉద్దేశం కాదు.*
*కృష్ణుని సంతానం*
*ప్రతి భార్యకు పది మంది కుమారులు ఉన్నట్లు భాగవతం చెబుతుంది. అంటే 16,108 × 10 = 1,61,080 మంది కుమారులు అని గ్రంథంలో లెక్క వస్తుంది. ప్రధాన కుమారుల్లో: రుక్మిణి కుమారుడు ప్రద్యుమ్నుడు, జాంబవతి కుమారుడు సాంబుడు, సత్యభామకు అనేక కుమారులు, ఇతర రాణులకు కూడా పది మంది చొప్పున కుమారులు అని వంశవివరాలు వస్తాయి.*
*మహాభారతంలో కృష్ణుడు*
*ఇంతలో హస్తినాపురంలో కౌరవ – పాండవ విభేదం పెరిగింది. కృష్ణుడు పాండవులకు స్నేహితుడయ్యాడు. ద్రౌపది స్వయంవరం నుంచి పాండవుల జీవితంలో కృష్ణుని పాత్ర పెరిగింది. అర్జునునితో ఆయనకు ప్రత్యేకమైన స్నేహం ఏర్పడింది. కురుక్షేత్ర యుద్ధం తప్పనిసరి అయినప్పుడు కృష్ణుడు ఆయుధం పట్టనని నిర్ణయించుకున్నాడు. అర్జునుడు ఆయనను తన రథసారథిగా కోరుకున్నాడు. అలా కురుక్షేత్ర యుద్ధభూమిలో కృష్ణుడు అర్జునునికి భగవద్గీతను ఉపదేశించాడు. " నీ కర్తవ్యాన్ని చేయి, ఫలంపై ఆసక్తి పెట్టకు" అనే కర్మయోగం నుంచి భక్తి, జ్ఞానం, ఆత్మతత్త్వం వరకు అనేక మార్గాలను గీతలో వివరించాడు. కృష్ణుడు అర్జునుడి రథసారథిగా ఉన్నా, వాస్తవానికి ఆ యుద్ధంలో ధర్మానికి మార్గదర్శకుడిగా నిలిచాడు.*
*కురుక్షేత్రం*
*యుద్ధం ప్రారంభమైంది. భీష్ముడు. ద్రోణుడు. కర్ణుడు. శల్యుడు. దుర్యోధనుడు. అభిమన్యుడు. ఘటోత్కచుడు. ఇలా మహాయుద్ధం అనేక మహావీరుల ప్రాణాలను తీసుకుంది. చివరికి పాండవులు విజయం సాధించారు. ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుడు రాజ్యాన్ని పొందాడు. కృష్ణుడు తన భూమిపై అవతారకార్యంలోని ప్రధాన భాగాలను పూర్తి చేశాడు.*
*మరలా వ్రజం — రాధా విరహం*
*కృష్ణుడు ద్వారకలో రాజుగా జీవిస్తున్నా, వ్రజం మాత్రం ఆయనను మరచిపోలేదు. రాధకు కృష్ణుడు దూరంగా ఉన్నాడు. గోపికలకు కృష్ణుడు దూరంగా ఉన్నాడు. కృష్ణుడి బాల్యాన్ని గుర్తుచేసుకుంటూ వారు జీవించారు. భాగవతంలోని ఉద్ధవ సందేశం ఈ విరహభక్తిని అత్యంత శక్తివంతంగా చూపిస్తుంది. ఉద్ధవుడు వ్రజానికి వెళ్లి గోపికలను చూసి వారి కృష్ణభక్తిని గౌరవించాడు. గర్గసంహిత సంప్రదాయంలో రాధా – కృష్ణుల వియోగానికి శ్రీదాముడి శాపం కూడా కారణంగా చెప్పబడుతుంది; కొన్ని సంప్రదాయాల్లో వంద సంవత్సరాల వియోగం తరువాత తిరిగి కలయిక గురించి కథనం ఉంది.*
*మరి రాధ ఎందుకు కృష్ణుని ద్వారకలో వివాహం చేసుకోలేదు?*
*ఇది చాలా మంది అడిగే ప్రశ్న. దానికి రెండు వేర్వేరు స్థాయిల్లో సమాధానం ఉంది. భాగవతం రాధను పేరు పెట్టి, ఆమెను కృష్ణుని భార్యగా ద్వారకలో చూపించదు. గర్గసంహిత సంప్రదాయం మాత్రం రాధా – కృష్ణుల వివాహాన్ని భాండీరవనంలోనే వివరిస్తుంది. అందువల్ల రుక్మిణి, సత్యభామ వంటి ద్వారకా రాణుల వివాహాలు ఒక వైపు; రాధా – కృష్ణుల వ్రజలీలా సంబంధం మరో వైపు. వైష్ణవ తత్త్వంలో రాధను కృష్ణుని అత్యంత అంతరంగ దైవిక శక్తిగా భావించడం వల్ల ఆమె స్థానం ఇతర రాణులతో కేవలం "ఎవరు భార్య?" అనే సామాజిక కొలతలో చూడరు.*
*ద్వారక చివరి దశ*
*సంవత్సరాలు గడిచాయి. కృష్ణుని భౌమలీలకు ముగింపు సమీపించింది. యాదవ వంశంలో అంతర్గత కలహానికి దారితీసే పరిస్థితులు ఏర్పడ్డాయి. ఋషుల శాపానికి సంబంధించిన సంఘటన, ఇనుప ముసలం కథ, యాదవుల మధ్య ఏర్పడిన విభేదాలు — ఇవన్నీ చివరకు యాదవ వంశ వినాశానికి దారితీశాయి. భాగవతం 11వ స్కంధంలో కృష్ణుడు స్వయంగా యాదవ వంశం భూమిపై తన కార్యం పూర్తయిన తరువాత అంతరించిపోవాలని సంకల్పించినట్లు వివరిస్తుంది.*
*ప్రభాస తీర్థం*
*కృష్ణుడు యాదవులను ద్వారక నుంచి ప్రభాస తీర్థానికి వెళ్లమని చెప్పాడు. అక్కడ యాదవుల మధ్య ఘోరమైన కలహం జరిగింది. వారు ఒకరినొకరు సంహరించుకున్నారు. చివరికి యాదవ వంశంలోని మహావీరులలో దాదాపు ఎవరూ మిగలలేదు. బలరాముడు సముద్రతీరంలో యోగబలంతో తన భౌమలీలను ముగించాడు. ఇప్పుడు కృష్ణుడు ఒంటరిగా మిగిలాడు*
*శ్రీ కృష్ణుని చివరి లీల*
*ఒక చెట్టు కింద కృష్ణుడు విశ్రాంతి తీసుకుంటున్నాడు. ఆయన పాదం కొంత దూరం నుంచి జింకలా కనిపించింది. జరా అనే వేటగాడు బాణం వదిలాడు. బాణం కృష్ణుని పాదాన్ని తాకింది. తాను చేసినది తప్పని గ్రహించిన జరా భయంతో కృష్ణుని వద్దకు వచ్చాడు. కృష్ణుడు అతన్ని క్షమించాడు. భాగవతంలోని 11వ స్కంధం 30వ అధ్యాయం ఈ చివరి ఘట్టాన్ని వివరిస్తుంది. కృష్ణుడు తన భౌమలీలను ముగించాడు.*
*ద్వారక సముద్రంలో మునక*
*కృష్ణుని భౌమలీల ముగిసిన తరువాత ద్వారకా కూడా తన భౌమ రూపాన్ని కోల్పోయింది. ద్వారకా ప్రజలను అర్జునుడు తీసుకెళ్లాడు. యాదవ వంశం తన భౌమ చరిత్రను ముగించింది. కానీ కృష్ణుని కథ మాత్రం ముగియలేదు.*
*మరి రాధ–కృష్ణుల కథకు ముగింపు ఏమిటి?:*
*ఇక్కడే ఈ కథ యొక్క అసలు తత్త్వం మొదలవుతుంది. వ్రజంలో ప్రారంభమైన ప్రేమ యమునా తీరంలో పెరిగింది. వృందావనంలో వికసించింది. రాసలీలలో పరాకాష్టకు చేరింది. భాండీరవనంలోని వివాహ సంప్రదాయంలో దివ్యరూపం పొందింది. కృష్ణుడు మథురకు వెళ్లినప్పుడు విరహంగా మారింది. ద్వారకలో కృష్ణుడు రాజుగా భర్తగా, యాదవుల నాయకుడిగా జీవించి రాధకు కృష్ణుడు మాత్రం వ్రజంలోని అదే కృష్ణుడు. వైష్ణవ భక్తి సంప్రదాయం అందుకే చెబుతుంది, కృష్ణుడు దూరంగా కనిపించవచ్చు కానీ రాధ హృదయం నుంచి ఎప్పుడూ దూరం కాదు..*
*🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹*
